Δημοσιεύθηκε στην Προσωπικά

Με αφορμή το Πάσχα

Γραμματείς και Φαρισαίοι

Μεγάλη εβδομάδα. Πάντα με πιάνει μια μελαγχολία αυτές τις μέρες, όχι όμως μόνο για το λόγο που φαντάζεστε. Συμβολισμοί, πιστοί, άθεοι, νηστεία, εκκλησιασμός, μετάνοια, άγιο φως, σούβλες…

Χιλιοειπωμένο ίσως, αλλά φοβάμαι πως όλα πλέον γίνονται για το θεαθήναι. Μια αφορμή για γιορτή, για ξεκούραση, για μια σύντομη απόδραση από τη δύσκολη καθημερινότητα, για την οικογένεια να βρεθεί και πάλι μαζί. Σαν την ημέρα της μητέρας, της γυναίκας, της γης κ.λπ. Περνάει κι έπειτα όλα γίνονται όπως πριν, ξεχνώντας την ουσία.

Την ουσία. Δεν ξέρω αν τη θυμόμαστε και ποτέ… Νηστεία. Ξέρουμε τι είναι; Την κάνουμε σωστά; Νομίζουμε ότι αποφεύγουμε μιαρές τροφές, ενώ το νόημα είναι αλλού. Κόβουμε κρέας, αυγά, γαλακτοκομικά και νομίζουμε ότι έτσι ερχόμαστε πιο κοντά στο Θεό. Άσχετο που βρίσκουμε κόλπα για να έχουμε γεμάτο και χορτάτο το στομάχι. Κρατάμε το σώμα σε νηστεία, αλλά τρέφουμε το πνεύμα; Απέχουμε για λίγο από το φαγητό, αλλά απέχουμε από κακές σκέψεις, αρνητικά συναισθήματα, εγωιστικές πράξεις;

Πάμε στην εκκλησία. Όπως πάμε στην παρέλαση ή στην εξοχή την Πρωτομαγιά; Συρρέει κόσμος και κοσμάκης. Πόσοι πηγαίνουν επειδή το νιώθουν και πόσοι επειδή «πρέπει»; Οι εκκλησίες είναι ανοικτές και το υπόλοιπο έτος. Μόνο στις μεγάλες θρησκευτικές γιορτές τις θυμόμαστε; Και μέσα στην εκκλησία ακούμε τις ψαλμωδίες και συμμετέχουμε πνευματικά στο τελετουργικό ή κοιτάμε τι παπούτσι φοράει ο δίπλα και πόσο έντονα βάφτηκε η κυρία μπροστά μας; Αμ η άλλη, με το μαλλί φουσκωμένο σαν με τρόμπα;

Οι περισσότεροι μεγαλώσαμε ακούγοντας για την κατάνυξη, τη θυσία, το Χριστό. Νιώθουμε όμως το Πάσχα; Ίσως όταν ήμασταν παιδιά. Τώρα όμως; Κάποιοι θα μιλήσουν για παραδόσεις. Δεν ξέρω κατά πόσο συμφωνώ με το να εντάσσουμε την πίστη στις παραδόσεις. Είναι κάτι πιο βαθύ που για μένα πρέπει να το αντιμετωπίζουμε αλλιώς. Να το ζούμε καθημερινά κι όχι μόνο στις «επετείους».

Προσωπικά δεν με νοιάζει το αν κάποιος πιστεύει ή όχι. Αυτό το βρίσκει ο καθένας μέσα του κατόπιν σκέψης κι αναζήτησης και είναι απόλυτα σεβαστό. Με νοιάζει το να ξέρουμε γιατί κάνουμε ό,τι κάνουμε. Έχω ένα φίλο που είναι σχεδόν εμμονικός με τη συνέπεια μεταξύ λόγων και έργων. Κι αν και πολλές φορές γίνεται υπερβολικός (μ’ έχει πάρει η μπάλα ουκ ολίγες φορές) έχει δίκιο. Είναι σχεδόν εξευτελιστικό να λες κάτι και μετά να πράττεις το αντίθετο. Αυταναιρείσαι. Κι όταν κάνεις κάτι επειδή απλώς και μόνο το επιβάλλει ένα έθιμο ή ένας κανόνας τον οποίο δεν ασπάζεσαι (κάτι που πιθανότατα σημαίνει πως δεν το κάνεις καν σωστά), ευτελίζεις και τον εαυτό σου και το έθιμο/κανόνα.

Καθένας μας φυσικά είναι απόλυτα ελεύθερος να πράττει όπως ακριβώς θέλει (εκτός αν παρανομεί). Ας είναι όμως ειλικρινής και συνειδητοποιημένος γι’ αυτό που κάνει, ας είναι συνεπής με τον εαυτό του κι ας απέχει από το να επιβάλλει στους άλλους αυτό που εκείνος θεωρεί σωστό.

Διαπιστώνω λοιπόν ότι το Πάσχα για τον περισσότερο κόσμο κατάντησε πια ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ στην τηλεόραση, μαγειρίτσα, τσουρέκια, κόκκινα αυγά κι οβελίας. Ε θα πάμε και σ’ έναν Επιτάφιο, θα πάρουμε και το άγιο φως. Το θέμα είναι την επομένη να μην κλέψουμε την κατσίκα του γείτονα… Αλλιώς η γιορτή της αγάπης γίνεται πανηγύρι της υποκρισίας.

Δημοσιεύθηκε στην Προσωπικά

Το κορίτσι που χάθηκε…

Banksy

Η γενιά μας είναι… Δεν ξέρω ποια λέξη ταιριάζει. Άτυχη; Ανήμπορη; Μοιραία; Ή απλώς ένα γρανάζι σε μια μηχανή που λέγεται ιστορία του ανθρώπου;

Νομίζω ότι η πιο ευνοημένη γενιά ήταν αμέσως μετά των παππούδων μου. Αυτοί που γεννήθηκαν λίγο πριν το 2ο Παγκόσμιο. Τότε ήταν παιδιά – δεν πολυκαταλάβαιναν. Μεγάλωσαν δύσκολα, αλλά έβλεπαν διαρκώς τα πράγματα να βελτιώνονται γύρω τους. Πήραν κουράγιο και δύναμη, πάλεψαν και τα κατάφεραν. Έκαναν παιδιά και θέλησαν να τους δώσουν όλα όσα στερήθηκαν. Κι έφυγαν από τη ζωή έχοντας ανταμειφθεί για τους κόπους τους, ευχαριστημένοι. Προτού τα δουν όλα να ανατρέπονται ξανά.

Μ’ εμάς έγιναν όλα ανάποδα. Γεννηθήκαμε και μεγαλώσαμε στην αφθονία, χωρίς να μας λείπει τίποτα. Μάθαμε πως όλα ήταν στο χέρι μας και μπροστά μας ήταν τα καλύτερα. Είχαμε δυνατότητες κι εφόδια από τους γονείς μας – ακόμα κι οι λιγότερο προνομιούχοι είχαν την ευκαιρία να προκόψουν μέσα στη γενικότερη ευφορία.

Κι όταν φτάσαμε σε μια ηλικία που θα έπρεπε να έχουμε «τακτοποιηθεί» και «κατασταλάξει» -εκεί γύρω στα 35 με 45- χάσαμε τη γη κάτω από τα πόδια μας. Δεν είναι ότι χάσαμε μόνο τα υλικά, χάσαμε και τ’ άλλα. Χάσαμε το όραμα, την ελπίδα, το κουράγιο, την επιθυμία καν να προσπαθήσουμε. Σάμπως μάθαμε και ποτέ; Δεν λέω ότι μας χαρίστηκαν τα πάντα, αλλά οι συνθήκες ήταν συνθήκες «ευκολίας» κι η νοοτροπία που διαμορφώθηκε ανάλογη. Κι αν είσαι και Έλληνας, λίγο απείθαρχος, υπεραισιόδοξος και πονηρούτσικος, νιώθεις ότι σου έκλεψαν κάτι δικαιωματικά δικό σου. Ήταν όμως;

Και πώς ν’ αρχίσεις τώρα από την αρχή; Πώς να βρεις τη δύναμη, την όρεξη να κάνεις σχέδια και να τα εφαρμόσεις; Πού είναι η επιμονή κι η υπομονή; Όταν βλέπεις ότι όλα γύρω είναι ζόρικα, αν όχι εντελώς μαύρα… Κι είναι πολλά τα χρόνια που παλεύουμε να κρατηθούμε. Και μαζί με τη βιοπάλη, δίνουμε μάχες εσωτερικές. Κι είναι εξίσου βίαιες. Η αίσθηση της ανημποριάς, η μειονεξία, η παραίτηση, η απαισιοδοξία, η θλίψη… Κι η απομόνωση στην οποία οδηγούν όλα αυτά. Φαύλος κύκλος και πρέπει να τον σπάσουμε.

Ήμουν πολύ αισιόδοξη κάποτε. Δεν φοβόμουν εύκολα. Μην παρεξηγηθώ, δεν ήμουν παράτολμη, αλλά δεν άφηνα τα δύσκολα να με πτοήσουν. Μου λείπει πολύ αυτή η κοπέλα. Που οι άλλοι έπαιρναν δύναμη και κουράγιο από κείνη. Τώρα την έχω ανάγκη κι εγώ. Αλλά κάπου έχει κρυφτεί. Ελπίζω να έχει κρυφτεί απλώς για λίγο και να μην έχει χαθεί οριστικά…

Δημοσιεύθηκε στην Προσωπικά

Ευσεβείς πόθοι

Φτάνει! Αρνούμαι να δεχτώ τον κόσμο έτσι όπως τον καταντήσατε με τα λεφτά και τα όπλα σας!

Θέλω να ξυπνήσω ένα πρωί και να είμαι χαρούμενη για την πραγματικότητα που φτιάξαμε εμείς, οι απλοί άνθρωποι.

Να έχουμε σταματήσει τους πολέμους
Να έχουμε όλοι φαγητό
Να έχουμε όλοι περίθαλψη
Να έχουμε όλοι δουλειά
Να σεβόμαστε ο ένας τον άλλον
Να νοιαζόμαστε για τον πλανήτη
Να μην τρέχουμε σαν παλαβοί
Να αφιερώνουμε χρόνο για την ψυχική μας υγεία
Να διαβάζουμε
Να ταξιδεύουμε
Να ιεραρχούμε σωστά ανθρώπους και καταστάσεις
Να προτιμάμε την ποιότητα και όχι την ποσότητα
Να έχουμε ανεπτυγμένη κριτική σκέψη
Να βλέπουμε το πρόβλημα ως πρόκληση κι όχι ως καταστροφή
Να επιλέγουμε τη σωστή κι όχι την εύκολη λύση
Να παλεύουμε για όσα θέλουμε με θεμιτά μέσα
Να εστιάζουμε στα θετικά και να προσπαθούμε να τα καλλιεργήσουμε

Δηλαδή:
Να απολαμβάνουμε τη ζωή σε όλες της τις εκφάνσεις

Δημοσιεύθηκε στην Προσωπικά

Ευτυχία

Ευτυχία

Γιορτάζουν οι Ευτυχίες σήμερα. Ευτυχία… Το ζητούμενο – θεωρητικά, γιατί στην πράξη κάπου τον χάνουμε το δρόμο.

Σύμφωνα με το λεξικό του Τριανταφυλλίδη «ευτυχία είναι η κατάσταση βαθιάς και διαρκούς ικανοποίησης, που δημιουργείται από την εκπλήρωση των ψυχικών και υλικών αναγκών και επιθυμιών». Η λέξη προκύπτει από τα ευ + τυγχάνω, κάτι καλό που συμβαίνει κατά τύχη δηλαδή.

Κατά καιρούς έχουν ειπωθεί πολλά για την ευτυχία. Είναι αυτό που περιμένουμε να ‘ρθει (Μανώλης Φάμελλος), δεν είναι κατάσταση, αλλά στιγμές, τη νιώθεις όταν είσαι ο εαυτός σου κ.λπ. Οι φιλόσοφοι έδωσαν τις δικές τους ερμηνείες για το θέμα, ο καθένας από τη δική του σκοπιά. Πώς φτιάχνεις ορισμό για κάτι που όλοι επιθυμούν, αλλά διαφέρει για τον καθένα;

Το σίγουρο είναι πως η ευτυχία δεν είναι μόνιμη. Μπορεί να έρθει, αλλά δεν θα κρατήσει για πάντα. Σίγουρο επίσης είναι πως για τον καθένα σημαίνει και κάτι άλλο. Γνωρίζουμε καλά πως θέλει προσπάθεια για να τη φτάσεις, αλλά και για να την επανακτήσεις, όταν κάποια συγκυρία σου την στερήσει.

Μα πώς μπορείς να είσαι ευτυχισμένος, όταν δίπλα σου υποφέρουν; (Κι αυτό κάποιος άλλος το είπε πριν από μένα.) Όταν βλέπεις ότι ο κόσμος που ζούμε είναι σκληρός, με θύματα ενόχους, αλλά και πολλούς -μάλλον περισσότερους- αθώους; Πώς να νιώσεις ευτυχία, όταν περιμένεις απαθής από τους άλλους; Όταν δεν κάνεις ό,τι περνάει από το χέρι σου για να αλλάξεις τα κακώς κείμενα στο μικρόκοσμό σου; Όταν κατηγορείς το δίπλα και αποποιείσαι ευθυνών; Όταν αφήνεις τον εαυτό σου να πλανάται και να εθελοτυφλεί; Όταν βλέπεις εικόνες παιδιών που δεν μπορούν ν’ ανασάνουν και συνεχίζεις να τρως πατατάκια;

Θα μιλήσω για μένα. Δεν πρέπει ν’ αφήνω την ασχήμια γύρω μου να με καταβάλλει. Οφείλω σ’ αυτό το δώρο που μου δόθηκε και λέγεται ζωή να πεισμώνω και να παλεύω. Θέλει πολύ κόπο αυτό. Αλλά νιώθω ότι οφείλω να προσπαθώ για την ευτυχία χωρίς να βλάπτω το διπλανό μου. Νιώθω ότι οφείλω να συμβάλλω και στην ευτυχία του διπλανού.

Η ευτυχία δεν γεννιέται από πράγματα φθαρτά κι εφήμερα. Η ευτυχία, θαρρώ, είναι στάση ζωής, όσο παράξενο κι ακατόρθωτο κι αν ακούγεται. Είναι ο στόχος και ο τρόπος μαζί. Δεν μπορώ να σώσω τον κόσμο, μπορώ όμως με τη διάθεση και τις πράξεις μου ν’ αλλάξω έστω και λίγο προς το καλύτερο την καθημερινότητά μου κι ίσως και την καθημερινότητα των κοντινών μου προσώπων. Ελπίζοντας σε αλυσιδωτή αντίδραση…

(Με αφορμή τη σημερινή γιορτή και τα πρόσφατα θλιβερά γεγονότα)

Δημοσιεύθηκε στην Διάφορα

Ελευθερία;

Ελευθερία

Χθες, χωρίς να ξέρω γιατί, μ’ έπιασε να σκέφτομαι την ελευθερία – να είναι καθυστερημένη αντίδραση στην πρόσφατη εθνική επέτειο; Άρχισα να αναζητώ στο διαδίκτυο ρήσεις προσωπικοτήτων σχετικά με το θέμα κι έπαιξα ένα «παιχνίδι» αυτόματου σχολιασμού.

«Αυτοί που δεν κινούνται, δεν προσέχουν τις αλυσίδες τους.» Ρόζα Λούξεμπουργκ (1870-1919), Γερμανίδα επαναστάτρια.
Όσο εφησυχάζουμε, μπορεί να κλειστούμε σε κλουβιά ή να δεθούμε με αλυσίδες χωρίς να το καταλάβουμε. Με την πρώτη κίνηση θ’ αντιληφθούμε τους περιορισμούς κι ότι η ελευθερία μας δεν ήταν όντως τέτοια. Ηθικό δίδαγμα: μην μένετε στάσιμοι

«Η ελευθερία του ατόμου δεν είναι αγαθό του πολιτισμού. Ήταν στο μέγιστο σημείο πριν από κάθε πολιτισμό.» Ζίγκμουντ Φρόυντ (1856-1939), Αυστριακός ψυχίατρος.
Όσο προοδεύει ο άνθρωπος, γίνεται δέσμιος των επιτευγμάτων του, ηθικά και υλικά. Ένα τρανταχτό παράδειγμα είναι η τεχνολογία – βλέπε ίντερνετ, κοινωνικά δίκτυα, κινητά τηλέφωνα κ.λπ. κ.λπ. Και πέρα από αυτό, ψυχικά ο άνθρωπος νοσεί, γιατί χάνει την ταυτότητά του και την αυτονομία του. Γίνεται ένας από τη μάζα, υιοθετεί, ακολουθεί και νιώθει χειραγωγημένος.

«Ελευθερία σημαίνει υπευθυνότητα. Γι’ αυτό πολλοί άνθρωποι τη φοβούνται.» Τζωρτζ Μπέρναρντ Σω (1856-1950), Ιρλανδός συγγραφέας, Νόμπελ 1925
«Ο άνθρωπος είναι απόλυτα ελεύθερος και γι’ αυτό είναι απόλυτα υπεύθυνος.» Ζαν-Πωλ Σαρτρ (1905-1980), Γάλλος φιλόσοφος.
Απλό: όταν είσαι ελεύθερος να πράξεις, φέρεις και την ευθύνη αυτών των πράξεων. Δεν είναι εύκολο να παίρνεις αποφάσεις, να ενεργείς βάσει αυτών και να έρχεσαι αντιμέτωπος με τις συνέπειες. Όταν, δε, έχεις συνηθίσει να παίρνουν άλλοι τις αποφάσεις κι εσύ απλώς να εκτελείς τις εντολές, και ξαφνικά αναλαμβάνεις εσύ αυτόν το ρόλο, συνήθως τρομάζεις και πελαγώνεις.

«Έχετε εξουσία πάνω στους ανθρώπους, μέχρι την στιγμή που τους πήρατε τα πάντα. Όμως από την στιγμή που τους αφήσατε χωρίς τίποτα, τότε τους χάσατε, είναι ελεύθεροι.» Αλεξάντρ Σολζενίτσιν (1918-2008), Ρώσος συγγραφέας, Νόμπελ 1970.
Επαναστατική ρήση για τα ώτα των απανταχού κυβερνόντων (αλλά και των λαών που είναι σε χειμερία νάρκη). Όταν δεν έχεις να χάσεις τίποτα, είσαι απολύτως ελεύθερος να πράξεις όπως κρίνεις – και να θυσιαστείς ακόμα.

«Είναι παράξενο που η ελευθερία και η ισότητα, οι δύο βασικές αρχές της δημοκρατίας, είναι σ’ ένα βαθμό αντίθετες. Λογικά, η ελευθερία και η ισότητα δεν μπορούν να συνυπάρχουν, ακριβώς όπως η κοινωνία και το άτομο δεν μπορούν να συνυπάρχουν.» Τόμας Μαν (1875-1955), Γερμανός συγγραφέας, Νόμπελ 1929.
Το ένα θυσιάζεται στο βωμό του άλλου και τούμπαλιν. Προφανώς εδώ ο Μαν μιλάει για τις απόλυτες μορφές της ελευθερίας και της ισότητας. Θα μου πείτε, υπάρχουν κι άλλες; Αν αποδεχτείς την ελευθερία σου, αμέσως απορρίπτεις την ισότητά σου με τους άλλους. Κι αντίστοιχα όταν υπερισχύει το άτομο, πάσχει το σύνολο. Μοιάζει με φαύλο κύκλο.

«Ποτέ και πουθενά δεν υπήρξε ούτε τάξη ούτε λευτεριά, και ποτέ δεν έπαψε ο κόσμος να τα επιθυμεί και τα δύο.» Αλφρέντ Ντε Βινί (1797-1863), Γάλλος ποιητής και συγγραφέας.
Ενδιαφέρον, αν το σκεφτείς. Βρε, μπας και ματαιοπονούμε;

Τα ρητά και τα αποφθέγματα είναι άφθονα και το καθένα αγγίζει την ελευθερία κι από διαφορετική πλευρά. Τι είναι τελικά η ελευθερία; Είναι ευλογία ή κατάρα; Υπάρχει μέτρο στην ελευθερία; Είμαστε ελεύθεροι ή όχι; Τροφή για σκέψη. Μόνο μην μας πέσει βαριά να τη… χωνέψουμε.